RUDENICA

Manastir Rudenica nalazi se između Trstenika i Aleksandrovca, nešto južnije od Veluća. Podigli su ga vlastelin Vuk i njegova žena Vukosava, za vlade despota Stevana, oko 1410. godine. Dugo je bio u ruševinama, pa je 1938. godine dosta proizvoljno obnovljen.

Arhitektura manastira pripada moravskoj školi i svojim oblicima jako podseća na crvku Lazaricu u Kruševcu. Trolisna osnova nadvišena je kupolom, a nad pripratom, u zapadnom delu, uzdiže se jedno nisko slepo kube. Fasade, podeljene horizontalnim vencem u dva pojasa, ukrašene su plastično ornamentisanim dvojnim prozorima, arhivoltama i rozetama.

Ugledanje na velike vladarske zadužbine bilo je uobičajeno kod naših srednjevekovnih umetnika. Tako je arhitekt Rudenice, držeći se uzora - Lazarice, svoju crkvu građenu od kamena omalterisao, pa odozgo bojom imitirao zidanje kamenom i opekom. Danas se taj sloj ne vidi, jer je crkva prilikom restauracije cela nanovo premalterisana i okrečena.

Živopis u unutrašnjosti hrama dobrog je kvaliteta, ali je prilično oštećen. Među preostalim kompozicijama sačuvalo se nekoliko scena velikih praznika i ciklus Stradanja Hristova. Od fresaka u donjem pojasu zanimljivi su likovi despota Stevana i njegovog brata Vuka, kao i ktitorskog bračnog para. Kod ovih portreta pojavljuje se izvesna novost koja je bila u skladu sa shvatanjem vladareve vlasti onoga doba: model crvke ne prinosi Hristu sam ktitor-vlastelin, kao što je ranije bio običaj, već tu ulogu sada preuzima vladar, despot Stevan.

Celokupni živopis radio je slikar Teodor, koji je zapisao svoje ime na zidu u oltarskom delu crkve.

DRENČA

U selu Drenči, 3 km severno od Aleksandrovca, nalaze se ruševine stare crkve koju narod zove "Dušmanica".

Manastir je podigao monah Dorotej sa sinom Danilom 1382. godine. Svojom arhitekturom on pripada spomenicima moravske škole. Po ostacima plastične dekoracije i način zidanja vrlo je sličan Veluću i Rudenici - manastirima u okolini, ali se u planu zgrade pojavljuju izvesne razlike: trolisna osnova kombinovana je sa upisanim krstom, tako da je kube počivalo na četiri slobodna stupca; istočna apsida je trodelna, tj. sa posebnim odeljenjima za proskomidiju i đakonikon.

Nekada je unutrašnjost crkve verovatno bila ukrašena freskama, ali danas od njih nema ni traga.

GRAD KOZNIK

Stari župski grad Koznik leži na izvanredno slikovitoj kupastoj planini iznad plodne doline reke Rasine, 8 km zapadno od Aleksandrovca. Grad se vezuje za ime velikog čelnika Radiča Postupovića koji se u istoriji pominje u vreme despota Stevana, izmedu 1413. i 1435. godine.

Podignut na mestu gde je verovatno već i u antičko doba postojalo utvrđenje. Koznik ima dominantni položaj nad celim predelom, koji se i danas naziva Rasinom. Od samog grada, čija je osnova nepravilnog oblika, očuvani su zidovi sa tri četvrtaste kule velikih razmera i sa nekoliko manjih, od kojih neke još samo delimično postoje. Na južnoj strani vide se pod gradom tragovi podgrada sa ostacima jedne kule.